การใช้ประโยชน์จากพลังงานนิวเคลียร์
การเพิ่มคุณค่าอัญมณีโดยวิธีนิวเคลียร์
Gems Enhancement by Nuclear Technology

ปัจจุบันมีผู้สนใจการเพิ่มมูลค่าของอัญมณี ด้วยการฉายรังสี ให้มีสีเปลี่ยนไปจากเดิม และมีสีสันสวยงามขึ้น รังสีที่นิยมใช้กันมีอยู่ 3 ชนิด คือ
  1. รังสีแกมมา จากไอโซโทปโคบอลต์-60 รังสีแกมมาเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า การฉายอัญมณีด้วยรังสีแกมมา ไม่ก่อให้เกิดไอโซโทปรังสีใด ๆ ภายในเนื้ออัญมณี
  2. อิเล็กตรอนพลังงานสูง (10-20 เมกะอิเล็กตรอนโวลต์) จากเครื่องเร่งอนุภาค เมื่อนำมาฉายอัญมณีจะทำให้เกิดความร้อนเฉพาะที่สูงมาก อาจทำให้อัญมณีแตกร้าวได้ จึงต้องมีการระบายความร้อนด้วยน้ำ อิเล็กตรอนให้ปริมาณรังสีดูดกลืนแก่อัญมณีสูงกว่ารังสีแกมมา จึงทำให้ผิวของอัญมณีมีสีสดสวยกว่า
  3. นิวตรอน จากเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ เนื่องจากรังสีนิวตรอนสามารถทะลุทะลวงเข้าไปได้ดีกว่าอิเล็กตรอน เมื่อนำมาฉายอัญมณีทำให้รับรังสีสม่ำเสมอทั่วทั้งก้อน การอาบด้วยรังสีนิวตรอนจะก่อให้เกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์กับธาตุต่าง ๆ ในอัญมณีแต่ละชนิดแตกต่างกันไป จึงต้องปล่อยทิ้งไว้ให้ไอโซโทปรังสีสลายกัมมันตรังสีจนมีระดับรังสีที่ปลอดภัย โดยใช้มาตรฐานสากลคือ ความแรงรังสีต้องไม่เกิน 2 นาโนคูรีต่อกรัม

ปัจจุบันสถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ ประสบความสำเร็จในการฉายรังสีโทแพซ (topaz) ซึ่งมีสีฟ้าอ่อนหรือใสไม่มีราคา เมื่อนำไปอาบรังสีนิวตรอนจะกลายเป็นสีฟ้าเข้ม และจะไม่มีการเปลี่ยนสีแม้ถูกแสงสว่างนานเพียงใดก็ตาม ทำให้มีราคาเพิ่มขึ้นกะรัตละ 5-30 เท่า

นอกจากนี้ยังประสบความสำเร็จในการเปลี่ยนสีของทัวร์มาลีน (tourmaline) โดยการฉายรังสีแกมมา จากเดิมใสสีชมพูอ่อน กลายเป็นสีแดงหรือสีชมพูเข้ม ซึ่งปัจจุบันศูนย์ฉายรังสีอัญมณี สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ ได้ให้บริการฉายรังสีโทแพซและทัวร์มาลีนแก่ผู้สนใจทั่วไป

          การเปลี่ยนแปลงของสีอัญมณีเมื่อฉายรังสี
อัญมณี
การเปลี่ยนแปลง
   เบริล และ อะความารีน จากไม่มีสีเปลี่ยนเป็นสีเหลือง สีฟ้าถึงเขียว สีจางเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงิน (maxixe)*
   คอรันดัม จากไม่มีสีเปลี่ยนเป็นสีเหลือง** สีชมพูเป็นพัดพาราชา** (padparadscha)
   เพชร จากไม่มีสีหรือสีจาง ๆ เปลี่ยนเป็นสีฟ้า เขียว ดำ เหลือง น้ำตาล ชมพู หรือแดง
   ไข่มุก สีจะเปลี่ยนเข้มขึ้นเป็นสีเทา น้ำตาล ฟ้า หรือดำ
   ควอตซ์ จากไม่มีสี สีเหลือง สีเขียว เปลี่ยนเป็นสีควัน แอเมทิสต์ และ ซิทริน
   สปอดูมีน และ คุนไซต์ เปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือเขียว
   โทแพซ จากไม่มีสีเปลี่ยนเป็นสีเหลือง** ส้ม** น้ำตาล** หรือฟ้า
   ทัวร์มาลีน จากไม่มีสีหรือสีจางเปลี่ยนเป็นสีเหลือง** น้ำตาล** ชมพู** แดง** หรือสองสีเขียว-แดง** สีฟ้าเปลี่ยนเป็นสีม่วง
   เซอร์คอน (เพทาย) จากไม่มีสีเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลถึงสีแดง
* สีจะจางเมื่ออยู่ในแสงสว่าง
** สีอาจจางเมื่ออยู่ในแสงสว่าง เป็นไปได้ว่าอาจมีศูนย์กลางของสี (color centers) อย่างน้อยสองชนิดในอัญมณีอย่างหนึ่งเป็นแบบที่จะจางไป และอีกแบบหนึ่งเป็นแบบไม่จาง
aquamarine ไม่ฉายรังสี
aquamarine ฉายรังสีนิวตรอน
ไข่มุกไม่ฉายรังสี
ไข่มุกฉายรังสีแกมมา
ควอรตซ์ไม่ฉายรังสี
ควอรตซ์ฉายรังสีแกมมา
โทแพซไม่ฉายรังสี
โทแพซฉายรังสีแกมมา
โทแพซไม่ฉายรังสี
โทแพซฉายรังสีนิวตรอน
 

กระบวนการผลิตโทแพซสีฟ้าด้วยการฉายนิวตรอน

 
  อัตราค่าบริการ
ชนิดของอัญมณี
ชนิดของรังสี
ปริมาณรังสี
(Mrad)
ค่าบริการต่อกิโลกรัม (บาท)
1 กก. แรก
นน.ที่เกิน 2 กก.
โทปาซ (Topaz) นิวตรอน (Neutron)
-
50,000
40,000
ควอรตซ์ ทัวมาลีน โทปาซ (Quartz, Topaz, Tourmaline)
 แกมมา (Gamma)
0 - 15
16 - 60
61 - 100
101 - 150
151 - 200
> 200
1,200
6,000
10,000
15,000
20,000
100บาท/Mrad
1,000
5,000
8,000
12,000
16,000
80บาท/Mrad
อื่นๆ (Other items)
แกมมา (Gamma)
-
120บาท /Mrad
100บาท /Mrad
  หมายเหตุ 1.
2.		 อัตราขั้นต่ำ 1 กก. น้ำหนักที่เกิน1 กก. คิดราคาตามน้ำหนักจริง
ในกรณีที่ผู้ขอใช้บริการ ต้องการฉายรังสีอัญมณี 10 กิโลกรัมอัตราค่าบริการ สามารถปรับลดได้ ตามความเหมาะสม

สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ ให้บริการฉายรังสีอัญมณีดังต่อไปนี้

  • โทแพซ
  • ทัวร์มาลีน
  • ฯลฯ

สนใจการเพิ่มคุณค่าอัญมณีโดยวิธีนิวเคลียร์ ติดต่อ

ศูนย์ฉายรังสีอัญมณี
คุณอารีรัตน์ คอนดวงแก้ว
โทร. 02-5967600, 02-5795320, 02-5620123 ต่อ 3413
หรือ 02-562-0119
อีเมล์ areeratt@oaep.go.th หรือ areerattk@gmail.com